Blog

Prawidłowy montaż osłon radiologicznych to kluczowy element przy tworzeniu bezpiecznych pracowni diagnostycznych, zarówno w sektorze medycznym, weterynaryjnym, jak i przemysłowym. Nawet najlepiej zaprojektowane pomieszczenie oraz najwyższej jakości materiały ochronne nie spełnią swojego zadania, jeśli zostaną nieodpowiednio zamontowane lub wykorzystane w niewłaściwy sposób.

W praktyce na etapie realizacji często dochodzi do drobnych, ale istotnych uchybień. Ich skutki mogą być poważne – od utrudnień przy odbiorze technicznym, po realne zagrożenie zdrowia i bezpieczeństwa użytkowników. Poniżej opisujemy pięć najczęstszych błędów, które pojawiają się podczas montażu osłon RTG – i przedstawiamy sposoby, jak skutecznie ich unikać.

Błąd 1: Zbyt późne planowanie montażu osłon RTG

Niewłaściwe miejsce ochrony radiologicznej w harmonogramie prac

W wielu przypadkach temat zabezpieczeń przed promieniowaniem zostaje poruszony dopiero na końcowym etapie prac wykończeniowych. Wśród inwestorów czy wykonawców panuje przekonanie, że osłony RTG można „zamontować na końcu”, gdy cała infrastruktura pomieszczenia jest już gotowa. To podejście niesie za sobą poważne ryzyko niedopasowania elementów ochronnych do konkretnego układu pomieszczenia.

Opóźnione planowanie często skutkuje:

• wyborem niewłaściwych rozwiązań – np. zbyt dużych parawanów RTG, które nie mieszczą się między sprzętem a ścianą;
• brakiem miejsca na odpowiedni montaż szyb RTG – zwłaszcza jeśli nie przewidziano wnęki lub przestrzeni na ramy;
• koniecznością dodatkowych przeróbek ścian, futryn lub sufitów, co generuje niepotrzebne koszty i wydłuża realizację inwestycji.

Uwzględnienie osłon RTG już na etapie projektowania pozwala uniknąć takich problemów i znacznie uprości montaż, a także zwiększa szanse na szybki i bezproblemowy odbiór techniczny pomieszczenia.

Błąd 2: Nieprawidłowy montaż szyb RTG

Szyba ołowiowa to nie zwykła szyba – wymaga szczególnej uwagi

Szyby ołowiowe RTG pełnią funkcję przeszklonych przegrodzeń ochronnych, umożliwiając bezpieczną obserwację pacjenta lub obszaru diagnostycznego. Ich właściwości ochronne wynikają z zawartości tlenku ołowiu w szkle – dlatego montaż tych elementów musi być wykonany z zachowaniem określonych zasad.

Jednym z najpoważniejszych błędów jest nieprawidłowe umiejscowienie szyby RTG – szczególnie w przypadku szyb asymetrycznych, w których warstwa ołowiana nie jest rozmieszczona równomiernie. Zdarzają się przypadki montażu odwrotnego, co może skutkować obniżeniem ochronności lub brakiem zgodności z wymaganiami norm.

Inne istotne uchybienia to:

• stosowanie zwykłych ram okiennych, które nie zapewniają ciągłości ekranowania w miejscu styku ze ścianą,
• brak uszczelnienia szczelin wokół szyby RTG,
• stosowanie pianek montażowych lub silikonów, które nie gwarantują szczelności przy promieniowaniu jonizującym.

Warto pamiętać, że nawet milimetrowa szczelina przy szybie może stanowić punkt nieszczelności ochronnej, przez który przenika promieniowanie. W efekcie – mimo zastosowania wysokiej jakości szyby – ochrona jest nieskuteczna.

Błąd 3: Nieciągłość ekranowania w ścianach i narożnikach

Promieniowanie przenika tam, gdzie najmniej się tego spodziewamy

Ekranowanie pomieszczeń rentgenowskich opiera się na zasadzie całkowitej szczelności osłon – to znaczy, że każda powierzchnia, przez którą może przechodzić promieniowanie, musi zostać zabezpieczona materiałem o odpowiednim współczynniku pochłaniania. Tymczasem w praktyce bardzo często dochodzi do przerwania tej ciągłości.

Najczęstsze błędy montażowe to:

• brak zakładek między arkuszami folii ołowiowej lub płytami,
• łączenie materiału „na styk”, co tworzy mikroprzerwy,
• niedokładne zabezpieczenie narożników ścian, przejść między ścianami a sufitem lub podłogą.

Szczególnie niebezpieczne są miejsca trudno dostępne lub pozornie nieistotne – np. wnęki, przestrzenie za meblami technicznymi czy strefy pod sufitem podwieszanym. To właśnie tam często dochodzi do nieszczelności, które są trudne do wykrycia i mogą prowadzić do przewlekłego narażenia personelu.

Aby zachować ciągłość ekranowania, należy stosować nakładki ochronne, odpowiednie taśmy ołowiane lub konstrukcje zabezpieczające narożniki. Bardzo istotne jest także, aby wszelkie przejścia technologiczne – np. kanały wentylacyjne czy przepusty kablowe – również zostały uszczelnione zgodnie z zasadami ochrony radiologicznej.

Błąd 4: Dobór niewłaściwej grubości ołowiu

Nie każdy ekran 0,5 mm Pb spełni swoją funkcję

Jednym z najbardziej podstawowych parametrów materiałów ochronnych jest ich grubość ołowiana wyrażana w jednostkach mm Pb. To właśnie ta wartość określa, jak skutecznie dany materiał tłumi promieniowanie jonizujące. Niestety, dobór nieodpowiedniej grubości to jeden z częstszych błędów – zarówno ze strony zamawiających, jak i ekip wykonawczych.

Do najczęstszych pomyłek należą:

• stosowanie grubości 0,5 mm Pb w miejscach, gdzie wymagane jest 1,0 mm Pb lub więcej (np. w przypadku wyższych napięć aparatu RTG),
• nieodróżnianie grubości fizycznej od tzw. równoważnika ołowiu – np. w przypadku materiałów kompozytowych lub bezołowiowych,
• brak uwzględnienia wpływu kąta padania promieniowania na skuteczność osłony.

Warto zauważyć, że grubość ochrony powinna być każdorazowo dostosowana do konkretnych warunków technicznych – m.in. rodzaju aparatu, parametrów ekspozycji i usytuowania ścian względem źródła promieniowania. Pominięcie tego etapu może skutkować tym, że nawet cała ściana pokryta folią ołowianą lub płytą ołowianą RTG okaże się nieskuteczna.

Skutkiem zastosowania zbyt cienkiej osłony może być konieczność rozbiórki, wzmocnienia ekranowania dodatkowymi warstwami lub całkowita wymiana osłon – co wiąże się z dużymi kosztami i opóźnieniami.

Błąd 5: Brak dokumentacji i certyfikatów produktów ochronnych

Bez odpowiednich dokumentów pracownia nie zostanie odebrana

Wszystkie elementy ochrony radiologicznej, które mają być wykorzystywane w placówkach medycznych, muszą spełniać określone normy jakości i bezpieczeństwa. Dotyczy to zarówno szyb RTG, folii ołowianej, parawanów RTG, jak i drzwi ołowiowych RTG czy ekranów stałych. Niestety, niektórzy inwestorzy decydują się na zakup najtańszych dostępnych produktów – często bez sprawdzenia, czy posiadają one wymaganą dokumentację techniczną.

Brak takich dokumentów skutkuje:

• problemami podczas odbioru technicznego przez Sanepid, inspektora ochrony radiologicznej lub PAA,
• koniecznością przeprowadzenia dodatkowych badań lub ekspertyz, potwierdzających skuteczność osłony,
• ryzykiem, że produkt nie spełnia deklarowanych parametrów ochronnych.

Podstawowe dokumenty, które powinien posiadać każdy element ochrony RTG to m.in.:

• deklaracja zgodności z normą PN-EN 61331-1 (dotyczy zarówno osłon osobistych, jak i konstrukcyjnych),
• karta techniczna produktu, zawierająca informacje o materiale, grubości, wymiarach i klasie ochrony,
• certyfikat potwierdzający skuteczność ochrony przed promieniowaniem jonizującym.

Zakup produktów bez tych dokumentów to ryzyko nie tylko finansowe, ale przede wszystkim prawne i zdrowotne. Należy pamiętać, że obowiązek zapewnienia zgodności osłon z normami spoczywa na podmiocie wykonującym pracownię – dlatego dokumentacja powinna być kompletna i przechowywana przez cały okres użytkowania.

Podsumowanie

Skuteczna ochrona radiologiczna to nie tylko kwestia zastosowania odpowiednich materiałów, ale również prawidłowego montażu, planowania i zgodności z wymaganiami prawnymi. Jak pokazują powyższe przykłady, błędy montażowe mogą pojawić się na wielu etapach realizacji – od projektowania, przez dostawę, aż po finalne prace budowlane.

Warto pamiętać, że ochrona przed promieniowaniem to dziedzina wymagająca szczególnej staranności. Nawet drobne uchybienia – jak źle zamontowana szyba, niedokładne zakładki folii ołowianej czy brak certyfikatu – mogą znacząco wpłynąć na bezpieczeństwo użytkowników oraz prawidłowe działanie pracowni diagnostycznej.

Przy planowaniu inwestycji związanej z RTG warto więc zadbać o to, by każdy etap – od projektu po realizację – został wykonany z pełną odpowiedzialnością i znajomością wymagań technicznych. Dobrze przemyślana instalacja to gwarancja skuteczności ochrony i spokoju na lata.